Venezuela'nın Milli Petrol Hamlesi: Bir Asırlık Mücadele
Venezuela'nın petrol zengini toprakları üzerindeki egemenlik mücadelesi, 20. yüzyılın başlarına uzanıyor. Ülkenin 1908-1935 yılları arasında yabancı şirketlere verilen imtiyazlarla başlayan süreç, zamanla devlet kontrolüne geçme arzusuna dönüştü. İlk olarak 1943'te yabancı firmaların karlarının yarısını devlete vermesi yasasıyla adımlar atılırken, dönüm noktası 1976'da petrol sektörünün tamamen millileştirilmesi oldu. Bu hamleyle, başta ABD'li Exxon ve Mobil gibi şirketlerin işlettiği tüm operasyonlar devlete ait Petróleos de Venezuela S.A. (PDVSA) şirketine devredildi. Hugo Chavez'in 2007'deki reformlarıyla devletin sektördeki payı daha da artırıldı.

Milyarlarca Dolarlık Tazminat Savaşları
Petrol sektörünün millileştirilmesi, ABD'li ExxonMobil ve ConocoPhillips gibi devlerle Venezuela arasında uzun soluklu bir tazminat savaşı başlattı. Bu firmalar, millileştirme sonrası yeni sözleşme şartlarını reddederek tahkim yoluyla yaklaşık 40 milyar dolar talep etti. Uluslararası Ticaret Odası ve Dünya Bankası'na bağlı Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıklarının Çözüm Merkezi (ICSID) tarafından verilen kararlarla ExxonMobil'e toplamda 2,5 milyar dolar, ConocoPhillips'e ise 10,7 milyar dolar tazminat ödenmesi hükmedildi. Ancak hiper enflasyon ve ABD yaptırımları altında ekonomik darboğaz yaşayan Venezuela, bu ödemelerin tamamını henüz gerçekleştiremedi. Öte yandan Chevron ve İspanyol Repsol gibi bazı firmalar yeni anlaşmalarla ülkede kalmayı tercih etti ve Chevron, bugün Venezuela'da faaliyet gösteren tek ABD'li şirket olarak öne çıkıyor.

Trump'ın "Petrol Hırsızlığı" İddiaları ve Ekonomistlerin Yanıtı
Son olarak ABD Başkanı Donald Trump'ın 2025 Aralık ayında Venezuela'yı "tüm enerjilerini yasa dışı yollarla almakla" suçlaması, bu uzun soluklu krizi yeniden alevlendirdi. Ancak Denver Üniversitesi'nden Venezuelalı ekonomist Francisco Rodriguez, Trump'ın bu iddialarını "asılsız" olarak nitelendirdi. Rodriguez'e göre, ABD o dönemde Venezuela'yı nispeten ucuz bir petrol tedarikçisi olarak görmeyi tercih ediyordu ve tazminat ödemelerini, ülkeye uygulanan yaptırımlarla zorlaştırarak "hırsızlık" suçlamasında bulunması çelişkiliydi. Bu durum, yalnızca ekonomik bir anlaşmazlık olmanın ötesinde, iki ülke arasındaki jeopolitik gerilimin de bir yansıması olarak değerlendiriliyor.