50 Yılda Kurulan Rekabet Gücü Üç Yılda Eriyebilir: Sanayisizleşme Riski Büyüyor

Tekstil ve hazır giyim sektörü temsilcileri, son dönemde hazırladıkları üç raporu bir araya getirerek "Yeniden Sanayileşme" çağrısında bulundu. Temsilciler, çağrının bir teşvik veya destek talebi olmadığını, ülkenin yeni bir ekonomi ve sanayi politikasına ihtiyaç duyduğunu vurguladı.

Sektörün temel sorunu yetenek kaybı değil, değişen ekonomik denklem olarak ifade ediliyor. 2015-2022 arasında dünya hazır giyim ihracatından ortalama yüzde 3.5 pay alan Türkiye, 2021'de dünyanın altıncı büyük ihracatçısıydı. Ancak 2025'te bu pay, 35 yıl sonra ilk kez yüzde 3'ün altına indi. 2024 ve 2025'te büyüyen dünya ihracat pazarında gerileyen tek büyük üretici Türkiye oldu.

Bu durum sadece hazır giyimde değil, genel ihracat yapısında da görülüyor. Mal ihracatının milli gelir içindeki payı 2022'de yüzde 27'nin üzerindeyken 2025'te yüzde 17.5'e geriledi. Aynı dönemde tekstil ve hazır giyimde 377 bin kişi işini kaybetti, nearly 10 bin firma kapandı. Bazı büyük üreticiler üretimi Mısır gibi ülkelere taşıdı.

Yetkililer, mevcut ekonomik modelde üretimin ve istihdamın zorlaştırıldığını, ithalat ve faiz gelirine dayalı bir yapının öne çıktığını belirtiyor. Enflasyonla mücadelede tüketimi dizginleme hedefine rağmen perakende satış hacmi hızla artarken sanayi üretimi aynı hızda büyüyemedi. Tüketim nominal olarak yüzde 75 büyürken üretimdeki büyüme sınırlı kaldı. Brüt asgari ücretin dolar bazında yüzde 86 artması, işverenin dolar bazlı maliyetlerini rakip ülkelerin çok üzerine taşıdı. Tekstilde net kâr marjı yüzde 1'in altına indi.

Avrupa'nın 1970'lerdeki "düşük-orta teknolojiden çıkış" stratejisinin başarısızlığına dikkat çekiliyor. O dönemde yüksek teknolojiye odaklanırken üretim ekosistemi kaybedildi ve bugün kuantum, yapay zeka gibi kritik alanlarda ilk dörde giremedi. Çin'in stratejisi ise düşük-orta teknolojiyi koruyarak üzerine yüksek teknolojiyi inşa etmek ve markalaşmayla taçlandırmak oldu.

Türkiye'nin elinde dünyanın Çin'den sonra en bütünleşik ikinci tedarik zinciri ve 10 milyar dolarlık atıl kapasite bulunduğu vurgulanıyor. Mevcut 86 ayrı sektörel desteğin bir bütüncül politika üretmekte yetersiz kaldığı, "elli bir metrelik kuyudan su çıkmaz" benzetmesiyle anlatılıyor. Performansa, net katma değere ve istihdama dayalı, merkezi yönetilen bir teşvik yapısına ihtiyaç olduğu belirtiliyor.

Hizmet sektörüne kaymanın gelecekteki risklerine de dikkat çekiliyor. Yapay zekanın gelecek 10 yılda çağrı merkezi, lojistik, finans gibi alanlarda büyük tahribat yaratması bekleniyor. Bu dalgaya karşı sanayi becerisini bugünden inşa etmek tek gerçek sigorta olarak görülüyor. Bir üretmek istemeyen kuşağın oluşmasının milli güvenlik meselesi olduğu vurgulanıyor.

Piyasa Etki Analizi
Haber doğrudan döviz veya altın piyasasını etkileyen bir gelişme içermese de, Türkiye'nin üretim ve ihracat kapasitesindeki yapısal zayıflama, cari denge ve enflasyon dinamikleri açısından önemli ipuçları veriyor. Sanayi üretiminin ve reel sektörün daralması, büyümenin hizmet ve tüketime dayalı kırılgan bir yapıya kayması, uzun vadede para birimi ve enflasyon beklentilerini olumsuz etkileyebilir. Üretimden kopan bir ekonominin ithalat bağımlılığını artırması ve döviz talebini yükseltmesi muhtemeldir. Ayrıca, istihdamdaki kayıplar ve reel ücret artışlarının firmaların karlılığını eritmesi, şirket bilançoları ve borsa sectorsel performansı için olumsuz bir sinyal olabilir. Yatırımcılar, Türkiye'nin orta vadeli büyüme modeli ve cari açık finansmanı konusundaki yapısal riskleri yeniden fiyatlamalıdır.


sanayisizleşme uyarısı: 50 yıllık rekabet gücü 3 yılda eriyor, üretim ve ihracat payları hızla geriliyor, büyüme modeli kırılganlaşıyor.