Enerji yatırımları mevzuat riskleri ve maliyet baskısı altında sıkıştı

Enerji sektöründe son dönemde sadece maliyetler değil, bir de mevzuat tarafında ciddi sorunlar yaşanmaya başladı. Rusya-Ukrayna savaşıyla başlayan jeopolitik gerilimler, ABD-İran-İsrail eksenindeki gelişmelerle birlikte uluslararası piyasalarda ciddi bir belirsizlik ortamı oluştu. Bu belirsizlik doğrudan enerji maliyetlerine yansıyor. Sektör temsilcileri, maliyetlerin kısa süre içinde 1 milyon 250 bin TL'den 2 milyon 250 bin TL seviyesine kadar çıktığını söylüyor. Vergi destekleri olsa bile maliyet baskısı devam ediyor.

Son iki ayda kömür fiyatları dolar bazında yaklaşık yüzde 25 artış gösterdi. Hürmüz Boğazı'yla ilgili açıklamalar, savaş olasılıkları ve sigorta maliyetlerindeki yükseliş de fiyatlara doğrudan etki ediyor. Akaryakıt tarafında ise fiyat artışı beklentisi oluştuğu anda istasyonlarda ciddi yoğunluk yaşanıyor. Sektörün stok yapısı nedeniyle bu tür hareketler farklı şekilde hissediliyor.

Bir diğer önemli sorun ise finansmana erişim. Yükselen maliyetler karşısında işletmeler uygun finansman bulmakta zorlanıyor. Elektrik üreticileri de düşük alım fiyatları nedeniyle üretimi ekonomik koşullarda sürdürmekte sıkıntı yaşıyor. Güneş ve hidroelektrik santrallerinde gelirler beklentilerin altında kalıyor.

Ancak sektörün en fazla tepki gösterdiği konu, ay başında yürürlüğe giren saatlik mahsuplaşma sistemi. Daha önce güneş enerji santrali kuran yatırımcılar, oki mevzuata göre tesislerini planlamış ve yatırım fizibilitelerini buna göre oluşturmuştu. Şimdi ise yeni sistemin geriye dönük olarak uygulanması, bu yatırımların ekonomisini bozuyor. Çatı tipi güneş santralleri gündüz üretim yapıyor ama en fazla tüketim akşam saatlerinde yoğunlaşıyor. O saatlerde ise elektrik yüksek fiyatlardan satın alınıyor. Bu durum yatırımcı için ciddi bir maliyet yaratıyor.

Tekstil, otomotiv ve inşaat gibi birçok sektörden işletme güneş enerjisi yatırımı yaptı. Bu yatırımcılar, mevcut tesislerinin kazanılmış haklarının korunmasını talep ediyor. Yeni yatırım yapacak olanlar elbette sisteme göre planlama yapabilir. Ancak geçmişte farklı kurallara göre yatırım yapan işletmelere geriye dönük yeni kurallar uygulanması, yatırım ortamını olumsuz etkiliyor. Sektör temsilcileri, saatlik mahsuplaşma uygulamasının mevcut yatırımlar için yeniden değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Piyasa Etki Analizi
Enerji maliyetlerindeki bu keskin yükseliş, üretim yapan sektörlerde karlılığı doğrudan düşürme riski taşıyor. Enflasyon tarafında enerji girdi maliyetleri önemli bir kalem olduğu için bu artışın fiyatlara yansımaması zor görünüyor. Güneş enerjisi tarafında mevzuat riski ise yenilenebilir enerji yatırımlarını caydırıcı etki yapabilir. Yatırımcılar, düzenleyici kurumların geriye dönük kural değişiklikleri konusunda daha temkinli hale gelebilir. Bu da Türkiye'nin yenilenebilir enerji hedeflerine ulaşmasını zorlaştırabilir. Öte yandan kömür fiyatlarındaki dolar bazlı yüzde 25'lik artış, cari açığı da olumsuz etkileyecek bir gelişme. Enerji ithalat faturasının daha da kabarması, kurlar üzerinde baskı yaratabilir.