ABD'de Gıda Fiyatları 50 Yılın Zirvesinde: Enflasyon ve Tüketici Davranışları Değişiyor

ABD'de market pricesındaki sert yükseliş devam ediyor. Son yedi yıllık dönemde gıda fiyatlarında görülen yüzde 33'lük artış, yarım asırlık bir rekor olarak kayıtlara geçti. Uzmanlara göre pandemi sonrası başlayan ve tedarik zinciri kırılmaları, iş gücü maliyetleri ile genel enflasyonun tetiklediği bu yüksek fiyat seviyesi kalıcı hale geldi. Tüketiciler artık yeni ve daha yüksek bir fiyat normaliyle karşı karşıya.

Veriler, bu durumun en somut örneğinin et fiyatlarında görüldüğünü gösteriyor. Haziran ayında dana kıyma fiyatları son beş yılda yüzde 79 civarında artarak pound başına 6,82 dolara ulaştı. 2012-2019 döneminde yıllık ortalama artış yüzde 1 civarında kalırken, pandemi sonrasında bu oran belirgin şekilde ivmelendi. 2021'in ilk çeyreğinden 2023'ün aynı dönemine kadar fiyatlarda yaklaşık yüzde 21'lik bir sıçrama yaşandı.

Artışın arkasında çoklu bir yapısal sorun yatıyor. Sığır sürüleri arasındaki azalma, hayvan hastalıkları, olumsuz hava koşulları ve Rusya-Ukrayna savaşıyla tetiklenen tahıl ile enerji maliyetleri, girdi fiyatlarını yukarı çekti. Bu maliyetler market raflarına yansıdı ve tedarik zincirindeki düzelmenin bile fiyatları eski seviyeye çekmeye yetmediği belirtiliyor.

Yüksek fiyatlar tüketici davranışlarını kökten değiştiriyor. Amerikalılar özel markalı ürünlere yöneliyor, farklı marketlerdeki fiyatları karşılaştırıyor, indirimleri takip ederek toplu alım yapıyor ve lüks gıda harcamalarını kısıyor. Şaşırtıcı olan, bu davranışın artık yüksek gelir grubu arasında da yaygınlaşıyor olması. Ekonomi yönetimi ise 2025'e kadar yıllık yüzde 3'ün üzerinde bir gıda enflasyonu öngörüyor.

Piyasa Etki Analizi
Bu gelişmenin küresel piyasalar ve özelde Türk yatırımcıları üzerindeki olası etkileri çok yönlüdür. Öncelikle ABD'de gıda enflasyonunun dirençli seyri, Fed'in faiz indirimlerine çok acele etmesinin önüne geçen güçlü bir argüman daha oluşturuyor. Bu durum, doların küresel piyasalarda daha uzun süre güçlü kalma ihtimalini destekliyor. Güçlü dolar, doğrudan Türk Lirası üzerinde baskı yaratır ve döviz kurunu yukarı yönlü etkiler.

İkincisi, gıda enflasyonu genel enflasyonun da bir bileşeni. ABD'de enflasyonun yapışkan hale gelmesi, global enflasyon beklentilerini yukarı çekebilir. Bu ortam, emtia fiyatları için destekleyici bir zemin hazırlar. Özellikle altın, beklenen enflasyona karşı bir korunma talebi görebilir. Aynı zamanda, enerji ve tarımsal emtia fiyatlarındaki yukarı yönlü baskının devam edebileceğine dair bir sinyal verir. Türkiye, gıda ve enerjide net ithalatçı konumunda olduğu için bu durum cari açık üzerindeki baskıyı artırabilir.

Üçüncü ve en doğrudan etki, ABD'deki yüksek gıda maliyetlerinin, Türkiye dahil dünyanın diğer bölgelerindeki gıda arz zincirleri ve maliyet yapıları üzerinde de bir tür domino etkisi yaratma potansiyelidir. Bu, enflasyonla mücadele eden Türkiye ekonomisi için işleri zorlaştırabilecek, Merkez Bankası'nın faiz politikasını etkileyecek bir dışsal şok kaynağı olabilir. Yatırımcılar, tarımsal emtialara, gıda tedarik zinciri şirketlerine ve enflasyona karşı korunma araçlarına olan ilgilerini bu bağlamda yeniden değerlendirmelidir.


abd'deki gıda fiyatlarının 50 yılın zirvesine ulaşması, Fed'in faiz indirimlerini geciktirerek dolayı yoluyla tl'yi baskılayabilir.