NATO Zirvesi’nde Trump’ın Hedefleri ve Savunma Harcamaları Gerilimi

NATO liderlerinin 7-8 Temmuz’da Ankara’da bir araya geleceği zirvenin ana gündem maddesi, ABD Başkanı Donald Trump ile savunma bütçeleri ve İran politikası konusunda yaşanabilecek olası bir gerilimi önlemek olacak. Müttefiklerin temel önceliği, Washington’ın Avrupa’daki askeri varlığını ve desteğini azaltma yönündeki adımlarının yarattığı stratejik belirsizliği gidermek.

Analistlere göre zirvenin kritik sorusu şu: Avrupa, kendi savunma sorumluluğunu koordineli bir şekilde devralma sinyali mi verecek, yoksa ABD’nin taahhütlerini kısması kaynaklı belirsizlik daha mı derinleşecek? NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, son dönemde Trump’ı müttefiklerin harcamalarını artırdığına ikna etmeye ve İran konusundaki görüş ayrılıklarının etkisini hafifletmeye çalışıyor. İran cephesinde, ABD müttefikleri kalıcı bir ateşkes durumunda Hürmüz Boğazı’nın güvenliği için Fransa-İngiltere liderliğindeki çabalara destek veriyor.

Avrupalı liderler ayrıca, G-7 zirvesindeki olumlu havanın ardından Trump’ın Ukrayna müzakereleri konusunda Rusya’ya baskıyı sürdürmesini bekliyor. Rutte, savunma harcamalarının son bir yılda arttığını ve bunun ABD ekonomisine de fayda sağladığını savunuyor. Ancak veriler, Avrupa hükümetlerinin büyük ölçüde yerli savunma sanayine yatırım yaptığını gösteriyor. Bununla birlikte, güçlü transatlantik iş bağları nedeniyle harcamaların bir kısmının ABD’ye aktığı da bir gerçek.

Washington’ın Avrupalı savunma girişimlerine (SAFE ve EDIP) ABD şirketlerinin katılımını sınırlayan tutumu yeni bir gerilim konusu olabilir. Almanya’nın ABD’li şirketlerle ortak silah üretimi arayışına girmesi, hem ABD’ye yeni bir iş fırsatı sunuyor hem de ABD’nin planlanan askeri çekilmesi (Almanya’dan Tomahawk füze konuşlandırma planlarının iptali dahil) sonrası oluşabilecek kapasite boşluklarını kapatmayı amaçlıyor.

Analizler, asıl sorunun savunma harcaması miktarı olmadığını, artan bütçelerin caydırıcı askeri kabiliyetlere nasıl dönüştürüleceğini vurguluyor. Avrupa’nın parçalı savunma sanayi yapısı ve ulusal önceliklerin büyük ortak projelerin önüne geçmesi en büyük zorluk olarak öne çıkıyor. ABD’nin öngörülemez kararları, Avrupa’nın kritik kapasite açıklarını hızla kapatma baskısını artırıyor.

PİYASA ETKİ ANALİZİ
Türkiye Piyasalarına Etkisi: Zirveden ABD-Avrupa arasındaki savunma işbirliğine ilişkin olumlu bir ayrışma sinyali gelmesi, jeopolitik risk algısını hafifletebilir ve Türk lirası ile BIST’ta risk iştahını destekleyebilir. Tersi bir durum, özellikle ABD’nin bölgesel askeri varlığını azaltma kararını netleştirmesi halinde, Türkiye’nin stratejik konumuna dair endişeleri ve savunma sektörü hisselerini hareketlendirebilir. Savunma harcamaları gündemi savunma sanayi companyalarını öne çıkarabilir.

Dünya Piyasalarına Etkisi: Zirvenin sonucu, Avrupa’daki risk iştahını ve euro’yu doğrudan etkileyebilir. ABD ile Avrupa arasında savunma ve strateji konularında anlaşma sağlanması, piyasalarda genel risk iştahını artırabilir. Aksi durum, jeopolitik belirsizlikleri tırmandırarak güvenli liman talebini (altın, ABD tahvilleri) destekleyebilir. Savunma harcamaları artışının Avrupa’dan ABD’ye kayması senaryosu, savunma ve teknoloji hisselerinde hareketlilik yaratabilir. Hürmüz Boğazı güvenliği konusu ise enerji piyasaları için kritik bir belirsizlik kaynağı olmaya devam ediyor.