Petrol Fiyatlarında 90 Dolar Eşik Aşımı Piyasalarda Risk Algısını Değiştirdi

ABD ve İran arasındaki karşılıklı gerilimin kontrol altına alınamaması, Basra Körfezi genelinde daha geniş çaplı bir çatışma ortamına geri dönülebileceği endişesini güçlendiriyor. Bu jeopolitik gerilim, kritik bir nakliyat noktası olan Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğini neredeyse tamamen durdurdu. Söz konusu arz daralması endişesiyle Brent petrolün varil fiyatı yeniden 90 doların üzerine çıkarak küresel çapta bir risk kaçışı dalgası başlattı. Temmuz ayında yüzde civarında değer kazanan Brent petrol, Mart ayından bu yana en güçlü aylık performansını sergiledi.

Enerji piyasalarındaki bu sert şokun ilk etkisi Asya borsalarında hissedildi. Hindistan Sensex endeksi 600 puandan fazla değer kaybederken, Japonya Nikkei endeksi yüzde 4 civarında düşüşle son zirvesinin yaklaşık yüzde 12 altına indi. MSCI Asya-Pasifik endeksi de yüzde 2,7'yi bulan kayıpla haftaya negatif başladı. Yatırımcılar, yalnızca artan enerji maliyetlerinden değil, bu maliyetlerin enflasyonu yeniden yukarı çekerek merkez bankalarını daha uzun süre sıkı bir para politikası izlemeye zorlamasından da endişe duyuyor. Tahvil getirilerindeki yükseliş ve güvenli liman arayışı, piyasalardaki temkinli havayı belirginleştirdi.

Kırılgan bir yapı sergileyen küresel teknoloji piyasaları üzerine bu petrol şokunun etkisi daha da sert oldu. Zaten düzeltme sürecinde olan Philadelphia Yarı İletken Endeksi teknik olarak ayı piyasasına geriledi. Yapay zeka yatırımlarının sürekliliğine dair soru işaretleri, bu sektördeki baskıyı artırdı. Nasdaq ve S&P 500 endekslerinin vadeli işlemlerinde dalgalı seyir sürerken, piyasalar bu hafta açıklanacak büyük teknoloji ve bulut bilişim şirketlerinin bilançolarına kilitlendi. Şirketlerin devasa yapay zeka altyapı harcamalarını sürdürüp sürdüremeyeceği kritik bir soru işareti olarak duruyor.

Hürmüz Boğazı'ndan geçen tanker trafiğinin kritik seviyelere gerilemesi ve hatta bazı saatlerde yalnızca iki tanker geçiş yapabilmesi arz güvenliği endişelerini derinleştiriyor. İran'ın Bab el-Mendeb hattını da etkileyeceği iddiaları gündemde. Bu durum, Suudi Arabistan gibi üreticilerin ihracat rotasını daha uzun ve maliyetli Kızıldeniz güzergahına kaydırmasına neden olabilir. Uzmanlara göre 90 dolar kalıcı hale gelirse akaryakıt, lojistik ve sanayi maliyetleri üzerinden küresel enflasyonu tetikleyebilir. Avrupa'daki doğalgaz depolarının düşük doluluk oranı, enerji şokunun kış aylarına sızma riskini artırıyor.

Piyasa dinamiklerini kısa vadede belirleyecek iki ana faktör, jeopolitik gerilimin yayılım alanı ve büyük teknoloji şirketlerinin bilanço kalitesi olacaktır. Özellikle enerji ithalatçısı konumundaki ülkelerdeki piyasalar, hem maliyet baskısı hem de teknoloji hisselerindeki zayıflık nedeniyle çift taraflı bir stres altında kalabilir. ABD'nin stratejik petrol rezervlerinden yaptığı salımların ay sonunda sona erecek olması ve stokların son yılların en düşük seviyesinde bulunması, piyasaları olası yeni bir arz şokuna karşı savunmasız bırakıyor.

Piyasa Etki Analizi
Petroldeki bu keskin yükseliş, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerde doğrudan maliyet enflasyonu ve cari açık üzerinde baskı yaratma potansiyeline sahiptir. Artan enerji maliyetleri, enflasyonla mücadele eden TCMB'nin elini zayıflatabilir ve faiz indirimlerinin zamanlamasını öteleme riski doğurabilir. BIST 100 endeksini enerji ve lojistik sektörü hisseleri aşağı çekerken, savunma amaçlı altın ve döviz talebini artırabilir. Jeopolitik risk priminin yükselmesiyle yurtdışı yerleşiklerin portföy çıkışları hızlanabilir. Global çapta riskten kaçınma dalgası, gelişmekte olan piyasalara yönelik sermaye akımlarını olumsuz etkileyerek Türk lirası üzerindeki baskıyı da derinleştirebilir.