Süper El Niño ile Petrol Baskısı Birleşiyor: Küresel Gıda ve Enerji Enflasyonu Riski Artıyor

Yeni bir analize göre, mevcut El Niño olayının yıl sonuna kadar "çok güçlü" veya "süper" düzeye ulaşma olasılığı yüzde 81'e çıktı. Eğer bu güçlü hava olayı yüksek petrol fiyatları ile aynı dönemde etkili olursa, küresel gıda maliyetlerinde hızlı ve sert bir yükseliş riski doğurabilir. Dizel, gübre, taşımacılık ve ambalaj gibi temel maliyetler, hava kaynaklı tarımsal kayıpların üzerine eklenerek gıda fiyatları üzerinde çift yönlü bir baskı yaratacaktır.

Çok güçlü bir El Niño'nun tek başına küresel gıda enflasyonunu zirve noktasında yaklaşık 0,7 puan artırabileceği hesaplanıyor. Eğer enerji fiyatlarındaki yükseliş de aynı anda yaşanırsa bu etki 1,3–1,5 puana kadar ulaşabilir. Bu fiyat hareketlerinin tüketicilere yansıması hemen başlamaz; etkinin en güçlü şekilde hissedilmesi hava şokunun başlamasından dört ila sekiz ay sonraki döneme denk gelebilir. Bu durumda küresel gıda enflasyonu 2027'nin ilk yarısında yüzde 5 seviyesine, manşet enflasyon ise yaklaşık 0,6 puan daha yukarı taşınabilir.

En sert etkinin Asya ve Latin Amerika'daki gelişen piyasalarda görülmesi bekleniyor. Gıdanın enflasyon sepetindeki ağırlığı ve tarım sektörünün hava koşullarına bağımlılığı bu ülkeleri daha kırılgan kılıyor. Büyük tarım üreticilerinin ihracatı sınırlandırması veya stok korumasına gitmesi halinde küresel gıda ticaret fiyatları da yükselebilir.

Avrupa gibi gelişmiş ekonomilerde doğrudan gıda enflasyonu etkisi daha sınırlı kalabilir. Ancak yüksek enerji fiyatları, Avrupa'daki gıda maliyetleri için önemli bir maliyet kanalı oluşturacak. Dizel, doğal gaz, elektrik ve gübre maliyetlerindeki artış, işlenmiş gıda fiyatlarına kademeli olarak yansıyabilir. Eğer enerji fiyatları uzun süre yüksek kalırsa, kimya, ambalaj, lojistik ve perakende sektörleri de ciddi maliyet baskılarıyla karşılaşacak.

Mevcut koşulların önceki büyük El Niño dönemlerine göre bir miktar daha elverişli olduğu, küresel tahıl stoklarının yeterli seviyede olduğu belirtiliyor. Ancak hava olayının uzun sürmesi, birden fazla hasat dönemini etkilemesi veya enerji fiyatlarının yüksek kalması halinde bu tamponlar zayıflayacak ve gıda enflasyonundaki yukarı yönlü hareket hız kazanabilecektir.

Türkiye için doğrudan bir enflasyon tahmini verilmemekle birlikte, izlenecek temel kanallar ithal enerji maliyetleri ile tarımsal üretim ve gıda tedarik zincirindeki fiyat geçişkenliği olacaktır. Petrol ve gübre fiyatlarındaki olası yükseliş, üretimden perakendeye kadar tüm maliyet zincirini etkileyebilir. Küresel tahıl, pirinç, bitkisel yağ ve şeker gibi emtia fiyatlarındaki değişim, ithalat maliyetleri üzerinden Türkiye'deki fiyatları doğrudan etkileyecektir.

Piyasa Etki Analizi
El Niño ve enerji fiyatlarının birlikte yükseldiği bu senaryo, özellikle Asya ve Latin Amerika'daki gelişen piyasalar için enflasyonist bir risk unsuru oluşturuyor. Yüksek gıda ve enerji enflasyonu, merkez bankalarının faiz indirim takvimlerini öteleyebilir ve global risk iştahını olumsuz etkileyebilir. Türkiye gibi enerji ithalatçısı ve tarımsal girdi maliyetlerine duyarlı ekonomiler için, ithal enflasyon ve maliyet kaynaklı fiyat baskıları artış gösterebilir. Küresel emtia piyasalarında gıda ve enerji fiyatlarında yukarı yönlü bir volatilite beklentisi güçlenebilir. Türkiye'de izlenmesi gereken ana kritik noktalar, Brent petrol fiyatı seyri, uluslararası tahıl ve gübre fiyatları ile Avrupa merkez bankalarının olası para politikası duruş değişimleri olacaktır.