Altın ithalat kotası sektörü çökertiyor; hem iç piyasa hem ihracat zarar görüyor

2023 Ağustos ayında cari açığı kontrol altına almak amacıyla uygulamaya konulan altın ithalat kotası, aradan geçen sürede sektörün belini iyice büktü. İthalat ve ihracat tarafında ciddi kayıplar yaşanırken, kapanan işletmeler ve artan işsizlik sektörün içinde bulunduğu durumu gözler önüne seriyor.

Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasası verilerine bakıldığında, Türkiye'nin altın ithalatı Temmuz ayında bir önceki aya kıyasla yüzde 37,7 azalarak 4 ton 455 kilograma geriledi. Yılın ilk 7 ayına baktığımızda ise düşüş daha net görülüyor. Geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 33,2 düşüşle 72 ton 94 kilogramdan 48 ton 137 kilograma indi. Altın, gümüş ve mücevherat ithalatının ilk 7 ayda 2,1 milyar dolar azalması ise kota uygulamasının sektörü ne kadar derinden etkilediğini gösteriyor.

İthalattaki bu gerilemenin arkasında iki temel neden var. Birincisi 2023'te hayata geçirilen işlenmemiş altın ithalat kotası ve hariçte işlem rejimine getirilen kısıtlamalar. İkincisi ise yüksek faiz ortamı ve nakit ihtiyacı nedeniyle iç piyasada fiziki altın talebinin zayıflaması. Uluslararası altın fiyatları ile yurt içi fiyat arasındaki farkın kapanması, hatta bazı dönemlerde negatife dönmesi de ithalatı daha da cazipsiz hale getirdi.

Kotanın ihracat üzerindeki etkisi de bir o kadar ağır. Sektör ihracatı değer bazında ciddi bir çöküş yaşıyor. 2021'de yıllık 181,3 ton olan ihracat miktarı, kota döneminin ardından sert bir düşüşe geçti. 2023'te 170,8 tona, 2024'te 158,4 tona inen ihracat, bu yıl itibarıyla 125 tona kadar geriledi. Değer bazında ise bu yılki düşüş yüzde 67'yi buldu.

Sektör temsilcileri, son günlerde görülen ihracat sıçramasının mücevher üreticilerinden kaynaklanmadığını vurguluyor. Ağustos ayının son 11 günündeki ihracat artışının arkasında külçe altın ve külçe gümüş gönderimleri var. Şu anda uluslararası fiyatın 1.000-1.500 dolar altında fiyatlanan Türkiye'deki altın, külçe metal ihracatını geçici olarak cazip kılıyor. Ancak bu durum mücevher üreticilerinin derdine derman olmaktan uzak.

Kota uygulamasının istihdam üzerindeki etkisi de endişe verici boyutta. Kuyumcukent ve Yenibosna bölgesindeki büyük firmalar, personel sayılarını yüzde 40-50 oranında azalttı. Kuyumcukent için hayalet şehir benzetmesi yapılıyor. Firmalar, sektör yeniden canlandığında yetişmiş personel bulmanın zor olacağını bildiği için çalışanları tamamen işten çıkarmak yerine bekletme stratejisi izliyor.

Gümrüklerdeki değerli maden yakalamaları da dikkat çekici boyutta. Ticaret Bakanlığı verilerine göre bu yılın ilk 7 ayında 11 milyar 166 milyon TL'lik değerli maden yakalandı. Nisan ayında tek başına 6 milyar 11 milyon TL, Temmuz ayında ise 1 milyar 931 milyon TL tutarında yakalama gerçekleştirildi. Bu iki ay, toplam yakalamaların yüzde 71'ini oluşturdu.

Sektör yetkilileri, kota uygulamasının bir an önce kaldırılması gerektiğini söylüyor. Uluslararası piyasalarda fiyatların yukarı yönlü hareket etmeye başlaması, yurt içi fiyatların dünya fiyatlarıyla yeniden yakınlaşmasına ve iç piyasada talebin artmasına yol açabilir. Bu durum külçe ihracatındaki geçici artışı frenlerken, mücevher tarafında toparlanma ihtimalini güçlendirebilir.

Piyasa Etki Analizi
Altın ithalat kotasının devam etmesi, yurt içi altın fiyatlarının uluslararası piyasalara göre iskontolu kalmasını besleyen yapısal bir unsur olarak işlev görüyor. Kısa vadede, külçe altın ihracatındaki geçici artışın devamı için yurt içi fiyatın uluslararası seviyenin altında kalması gerekiyor. Eğer faizlerdeki gevşeme süreci iç talebi canlandırırsa, Türkiye'deki altın fiyatları dünya fiyatlarına yaklaşacak ve külçe ihracatının cazibesi azalacak. Kotaların kaldırılması ise hem ithalatınormalleştirecek hem de mücevher ihracatının yeniden rayına oturmasını sağlayacak bir gelişme olarak piyasada fiyatlanabilir. Bu tür bir karar altının yurt içi fiyatlandırılmasında normalleşme yolunu açar. Ayrıca kota devam ettiği sürece, yurt dışı ile fiyat farkı_SHORT_FALSE_ arbitraj fırsatı yaratmaya devam edecektir.